گره کور «بیمه» و «نقدینگی» بر قالی ایلام؛ تولید سالانه ۲۸۰۰ متر فرش

رضا محمدرحیمی روز شنبه در همایش فعالان فرش دستباف استان ایلام اظهار کرد: ایلام اکنون دارای ۲ هزار و ۴۰۰ بافنده فعال است که با سرپنجه‌های هنرمند خود سالانه این حجم از فرش نفیس را تولید و روانه بازارهای مصرف می‌کنند.

وی با تأکید بر لزوم حمایت‌های عملی از این بخش، افزود: این حوزه ظرفیت اشتغال‌زایی بالایی دارد و نکته قابل توجه آن، نقش‌آفرینی گسترده بانوان است به‌گونه‌ای که بیش از ۸۰ درصد جمعیت بافندگان استان را زنان زحمتکش و تولیدکننده تشکیل می‌دهند.

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت ایلام در تشریح آمارهای این بخش گفت: تاکنون حدود ۱۵ هزار نفر در سطح استان آموزش‌های فنی و حرفه‌ای مرتبط با قالی‌بافی را فراگرفته‌اند.

محمدرحیمی با اشاره به وضعیت بیمه شاغلان این بخش، یادآور شد: از میان فعالان این عرصه، ۲ هزار و ۸۰۰ نفر تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی قرار گرفته و نزدیک به ۳۰۰ نفر نیز از خدمات صندوق بیمه روستائیان و عشایر بهره‌مند شده‌اند.

وی همچنین به فعالیت‌های سازمانی در این حوزه اشاره کرد و گفت: اکنون برای ۴۳ کارگاه متمرکز و غیرمتمرکز قالی‌بافی پروانه فعالیت صادر شده و ۱۰ تشکل شامل تعاونی‌های روستایی، شهری و شرکت سهامی فرش در استان مشغول به کار هستند.

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت ایلام افزود: همچنین برگزاری ۳۲۹ دوره آموزشی تخصصی از دیگر اقدام‌های انجام شده برای ارتقا مهارت بافندگان بوده است.

محمدرحیمی در بخش دیگری از سخنان خود به آسیب‌شناسی موانع پیش روی این صنعت پرداخت و «کمبود نقدینگی»، «گرانی مواد اولیه» و «پیامدهای تحریم بر بازرگانی خارجی» را مهم‌ترین گره‌های کور این کلاف درهم‌پیچیده دانست.

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت ایلام توضیح داد: فرش ایرانی یک کالای راهبردی برای فروش در بازارهای جهانی است و گفت: منابع مالی که در قالب طرح‌هایی مانند مشاغل خانگی پرداخت می‌شود، پاسخگوی نیازهای واقعی و هزینه‌های بالای تولید فرش نیست و نمی‌تواند چرخ این صنعت را آن‌گونه که باید، به حرکت درآورد.

وی پیشنهاد کرد برای رفع این تنگناها، منابع فنی و اعتباری ویژه به صورت کامل و اختصاصی به صنعت فرش دستباف تخصیص یابد.

محمدرحیمی با تأکید بر اینکه دولت نقش «تسهیل‌گر» و «تنظیم‌گر» را ایفا می‌کند، گفت: برای حل ریشه‌ای مسائلی همچون بیمه و ساماندهی بازار، لازم است تشکل‌های بخش خصوصی با انسجام بیشتر وارد میدان شده و مطالبات و پیشنهادهای خود را پیگیری کنند.

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت ایلام به پیشینه غنی این هنر اشاره کرد و گفت: فرش به عنوان نخستین زیرانداز بشر، در ایران قدمتی ۲ هزار ساله دارد و در استان ایلام نیز این پیشینه بسیار درخشان است به طوری که اتحادیه‌های صنفی آن از سال ۱۳۵۲ (پیش از انقلاب) شکل گرفته‌اند.

استان ایلام به واسطه اصالت فرهنگی و پیشینه تاریخی، یکی از قطب‌های اصلی تولید فرش دستباف و به‌ویژه خاستگاه ابداع «گلیم نقش‌برجسته» در کشور محسوب می‌شود.

این هنر صنعت که تلفیقی از گلیم و قالی است به عنوان مهم‌ترین صنایع‌دستی استان، دارای نشان جغرافیایی ملی و شهرت جهانی است.

بر اساس آمارهای رسمیِ اداره کل صنعت، معدن و تجارت استان، در دهه گذشته بیش از ۱۴ هزار بافنده فعال در سطح استان ایلام شناسایی و ساماندهی شده بودند که تولیدهای فاخر آن‌ها افزون بر بازارهای داخلی، به کشورهای اروپایی و حاشیه خلیج فارس صادر می‌شد.

در سال‌های اخیر به دلایل متعددی از جمله افزایش قیمت مواد اولیه، قطع بیمه قالیبافی برای بسیاری از شاغلان، دشواری در دریافت تسهیلات ارزان‌قیمت و همچنین رکود در بازارهای صادراتی، جمعیت فعالان این حوزه با ریزشی چشمگیر مواجه شده است.

کارشناسان اقتصادی استان معتقدند که بازآفرینی جایگاه فرش ایلام نیازمند تغییر رویکرد از «تولید سنتی و انفرادی» به سمت «تولید کارگاهی و سفارش‌محور» و دارای نشان تجاری است.